Skip to main content
x

शुक्ल, सदाशिव अनंत

कथा-पटकथा-संवादलेखक, गीतकार

दाशिव अनंत शुक्ल यांचा जन्म मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी मौज साप्ताहिकातून नोकरी  केली.  १९२० सालापासून त्यांनी कुमुदबांधवया टोपणनावाने काव्यलेखन सुरू केले. प्रेमवीर’ (१९३७) या बोलपटासाठी गीतलेखन करून त्यांनी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. राजा पंडित यांच्या ध्रुव’ (१९३८) या चित्रपटासाठी त्यांनी कथा-पटकथा-संवाद आणि गीतलेखन केले. केवळ सोळा वर्षाखालील कलाकारांनी त्या चित्रपटात अभिनय केला होता. लहान मुलांच्या भूमिका असणारा हा पहिला बोलपट होता. नंतर त्यांनी सोहराब मोदींच्या मिनर्व्हा मुव्हीटोनच्या अकरावा अवतार’ (१९३९)साठी कथा-पटकथा-संवादलेखन आणि गीतरचना करून दिली. केशवराव धायबर यांनी चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले होते.

संत तुलसीदास’ (१९३९) हा रणजीत मुव्हीटोनचा मराठी-हिंदी बोलपट खूपच गाजला. त्याच्या मराठी आवृत्तीतली गीतरचना शुक्ल यांनी केली होती. त्यातील सख्या साजणा राया मनी वसंत फुलला’, ‘माझ्या मामाच्या घरी मामीचं राज्य रे’, ‘रंगता रंगलं छंदामध्ये रंगलं गुंगुन मन हे आनंदलंइत्यादी गाणी गाजली. त्या प्रसंगी कंपनीचे मालक चंदूलाल शहा यांनी शुक्लांना कराराव्यतिरिक्त पाच हजार रुपये बक्षीस म्हणून दिले. तोपर्यंत कुठल्याही लेखकास, गीतकारास एवढी मोठी रक्कम मिळाली नव्हती.

शुक्ल यांनी दादासाहेब तोरणे यांच्या सरस्वती सिनेटोनसाठी नारद नारदी’ (१९४१) हा पौराणिक कथेवर आधारित चित्रपट लिहिला. हा चित्रपट अत्यंत विनोदी पद्धतीचा होता. पौराणिक कथेवर पहिला विनोदी चित्रपट म्हणून त्याला महत्त्वाचे स्थान आहे. या चित्रपटामुळे कुसुम देशपांडे ही अभिनेत्री उजेडात आली. पंडित आनंदकुमार या हिंदी भाषक लेखकाने गोरा कुंभार’ (१९४२) हा मराठी बोलपट काढून त्याचे दिग्दर्शनही केले. त्यांनी त्या चित्रपटाची कथा-पटकथा-संवादलेखन व गीतरचना केली होती. शुक्ल यांच्या लेखणीमुळेच अमराठी दिग्दर्शकाला हे यश प्राप्त झाले. पुढे त्यांनी भालजींच्या सूनबाईसाठी गीतरचना केली. तसेच बाबूराव पेंढारकर आणि विश्राम बेडेकर यांच्या पैसा बोलतो आहेचित्रपटासाठी गाणी लिहिली.

शांतारामबापूंनी शुक्लांकडून भक्तीचा मळा’ (१९४४)चे लेखन आणि संवाद-गीतलेखन करून घेतले. प्रभातच्या रामशास्त्री’ (१९४४) च्या गीतलेखनासाठी प्रभातने त्यांना बोलावून घेतले. कारण दोन घडीचा डावहे गाणे लिहून शांताराम आठवले प्रभातबाहेर पडले. त्यामुळे शुक्ल यांनी उरलेली सर्व गाणी लिहिली. मा. विनायकांनी गजाभाऊ’ (१९४४)चे लेखन शुक्लांकडून करून घेतले. तेव्हा शुक्ल कथा, संवाद सांगत असत आणि ग.दि. माडगूळकर ते कागदावर उतरवून घेत असत.

त्यानंतर शुक्ल यांनी ती आणि ते’, ‘पंढरीचा पाटील’, ‘नंदकिशोर’, यासारखे चित्रपटांचे लेखन केले. शुक्ल यांच्या भावगीतांनी लोकांवर एकेकाळी जादू केली होती. ख्यातनाम गायकांनी ध्वनिमुद्रिकांद्वारे ही गाणी घरोघरी पोहोचवली होती. त्यांनी लिहिलेली चित्रपटगीते रुपेरी रसधाराया पुस्तकात प्रकाशित झाली आहेत. तसेच, ‘सिंहाचा छावा’, ‘स्वर्गावर स्वारी’, ‘साध्वी मीराबाई’, ‘साक्षात्कार’, ‘अर्थात’, ‘आम्ही १०५आणि सत्याग्रहीया नाटकांसाठी शुक्ल यांनी लिहिलेली पदे गाजली. स.अ. शुक्ल यांनी ४५ वर्षे सातत्याने लेखन केले.  

- द.भा. सामंत

Add new comment

Restricted HTML

  • You can align images (data-align="center"), but also videos, blockquotes, and so on.
  • You can caption images (data-caption="Text"), but also videos, blockquotes, and so on.
  • You can use shortcode for block builder module. You can visit admin/structure/gavias_blockbuilder and get shortcode, sample [gbb name="page_home_1"].
  • You can use shortcode for block builder module. You can visit admin/structure/gavias_blockbuilder and get shortcode, sample [gbb name="page_home_1"].